السيد مصلح الدين المهدوي
8
اعلام اصفهان ( فارسي )
عرب با ظهور ادبا و شعراى عربىدان در سده چهارم هجرى در اقليم اصفهان گسترش يافت و در سدههاى پنجم و ششم هجرى به اوج خود رسيد تا آنجا كه به اين شهر لقب « بغداد ثانى » داده شد . شخصيتهاى نامى اصفهان به مردان منحصر نمىشوند . در مراجعه به كتب ، نام زنان دانشمند و صاحب كمال نيز به چشم مىخورد كه حق آنان در تاريخ كمتر ادا شده است . در برخى از منابع تاريخى آمده است نخستين زن ايرانى كه به دين مبين اسلام گرويد ، بانويى اصفهانى به نام ام الفارسيه بوده و حتى گفته شده كه او نخستين مسلمان ايرانى بوده است ؛ چرا كه پيش از سلمان فارسى اسلام آورد و سلمان به راهنمايى او به محضر پيامبر اسلام ( ص ) راه يافت . ابن عباس از قول سلمان آورده است : « چون بر عزيمت به يثرب مصمم شدم و قصد پاىبوسى خواجه كائنات پيامبر گرامى اسلام ( ص ) نمودم ، در آنجا زنى اصفهانى را ديدم كه در وصول به يثرب و دولت دريافت سعادت اسلام بر من سبقت گرفته بود و او مرا بهسوى آن حضرت راهنمايى كرد » . ( رياحى ، مقالات اصفهانشناسى ، 1385 ، ص 4 ) در دورانى كه اصفهان پايتخت ايران بود ، بسيارى از رجال علمى و سياسى در اين شهر حضور يافتند و بر شهرت آن بيش از پيش افزودند . مردان برجسته سياسى ، كه اندوخته علم فرا راه آنان بود ، ايران را با حكمت و سياست اداره مىكردند . از دو شخصيت برجسته آن دوران مىتوان از صاحب بن عباد در دوره آل بويه و شيخ بهائى در دوره صفويه نام برد . آنان در گسترش و غنىسازى اصفهان نقش بسزايى ايفا كردند . البتّه آوازه و خدمات ايشان به اين شهر و حتى ايران منحصر نماند . معرفى رجال نقشآفرين اصفهان در فرهنگ و تمدن ايران و اسلام مطلبى است كه در اين گفتار كوتاه نمىگنجد و شرح حال هريك از آنان نيازمند كتاب و حتى كتابهاى خاص و جداگانهاى است . اثر حاضر نمونهاى از اين دست و تلاشى است در راستاى معرفى چهرههاى بارز تاريخ اصفهان كه محقق فرزانه مرحوم مصلح الدّين مهدوى آن را نگاشته است و چاپ و نشر آن خدمتى ارزنده به بزرگان عرصه فرهنگ و انديشه تواند بود . مركز اصفهانشناسى و خانه ملل به پاس خدمات ارزنده اين دانشپژوه گرامى ، نخستين